علاوه بر آن در آخر جلد دوم ليست اسامي مناطق جغرافيايي با آخرين تصحيحات لازم به همراه اسامي زنان و مردان ايراني به زبان روسي آورده شده است. در انتهاي فرهنگ، مقاله اي مختصر در خصوص دستور زبان فارسي به زبان روسي مشتمل بر آواشناسي، واژه شناسي و اصطلاحات با بيان اصلي ترين ساختارهاي آنها در قسمت صرف: اسم، صفت، ضمير، عدد، فعل، قيد، حروف اضافه، كلمات ربط، ادات و ندا، و در قسمت نحو: نحوۀ ارتباط كلمات، ترتيب اجزاي جمله، جمله هاي ساده و مركب توضيح داده شده اند. نگارش فرهنگ از چپ به راست و به ترتيب حروف الفبا است.
پس از وقوع انقلاب اسلامي در كشور در حوزه هاي مختلف سياسي، اجتماعي، علمي، مذهبي، فلسفي و غيره كلمات و اصطلاحات بسياري دگرگون شدو يا بعضي از آنها به صورت كلمات جديد وارد فرهنگ واژگان زبان فارسي شده و برخي نيز مجدداً احياء گرديدند. از چاپ دوم به بعد اين فرهنگ، تلاش شده است تا با گنجاندن واژه ها و اصطلاحات معادل جديد به زبان روسي تا حدودي نقص كمبود واژگان جديد برطرف شود. اگر چه تعداد كل كلمات و اصطلاحات جديد كمتر از 2000 كلمه مي باشد كه مجموعاً در آخر هر جلد آورده شده است، ولي همين ميزان هم در نوع خود كاري است جديد و در خور تحسين كه البته نياز به تصحيح و تكميل دارد. اين مهم، بنا به تصريح پروفسور روبينچيك، مصحح و سر ويراستار با سعي و تلاش خود جوش آنان ميسر شده چرا كه تا آن هنگام (زمان چاپ دوم) هيچگونه كتاب و يا منبعي جها جمع آوري و توضيح اصطلاحات و واژگان جدي نگاشته نشده بود. از جمله اين واژه ها و تركيبات جديد مي توان به موارد زير اشاره نمود.
اثنا عشري، اختناق، وزارت ارشاد اسلامي، آزاد فكر، استكبار، اسلام شناسي،‌ائمه اطهار، الله اكبر، پيامبر اسلام، تارك دنيايي، توحيدي، جماعت، جهانخوار، چپاولگر، حضانت، حلبي نشين، مجلس خبرگان، خودكفايي، ذبح اسلامي، رزمنده، ساتر، سازندگي، ساواك، بسيج اقتصادي، سلام الله عليه، شوراي نگهبان، شهيد، شهيدپرور، صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران، صلوات، صلي الله عليه و آله، طاغوت، عزادار، غرب زدگي، فقاهت، قحط الرجال، كامپيوتر، گروهك، گودنشين لا الله الا الله، لجستيكي، صنايع مادر، متجاوز، مجاهد، مجلس شوراي اسلامي، محارب، مرجع تقليد، مرجعيت، مستضعف، مستكبر، مومن، نوآوري، وسواس، ولايت، همه پرسي.
ب) فرهنگ فارسي به روسي، فرهنگ درسي براي فارسي زبانان، مولفان: م.ي. رادوويلسكي، گ.آ.واسكانيان، آ.م.شويتوف. چاپ مسكو: انتشارات زبان روسي، چاپ دوم 1986، در 1 جلد، 808 صفحه شامل 4600 واژه(رادو ويلسكي 1986).
اين فرهنگ در برگيرنده 4600 واژه پركاربرد زبان فارسي است كه تقريباً از لحاظ سبك و سياق با فرهنگ فارسي به روسي س.دكليفسوا (كليفسوا 1984)، به تصحيح آ.و.واسكانيان مطابقت دارد (چاپ اول 1975، چاپ دوم 1982، چاپ سوم 1984).
نگارش آن از راست به چپ و به ترتيب حروف الفبا است. در كنار ارائه واژه هاي معادل به زبان روسي، مشخصات مورد لزوم دستوري واژه هاي روسي(جنس، عدد، نوع فعل و....) به زبان فارسي آورده شده است و در صورت نياز و جهت اطلاع خواننده، ارجاع به جداول صرفي آخر فرهنگ داده شده است. كلمات روسي داراي ضربه مي باشند در آخر فرهنگ جدولهاي صرف زبان روسي (اسم، صفت، ضمير، عدد، فعل و.....) جهت دانش پژوهان در 79 صفحه آورده شده است. نويسندگان فرهنگ مخصوصاً از تجربيات نگارش فرهنگهاي جيبي آموزشي فرانسه به روسي (1963) و فرهنگ‌آموزشي انگليسي به روسي (1962) و ديگر فرهنگها استفاده نموده اند.
هرچند كه حجم لغات اين فرهنگ نسبت به فرهنگ قبلي، يعني فرهنگ عثمانوف، بسيار كم است ولي به ويژه از لحاظ آموزشي، فرهنگي وزين و متناسب مي باشد. از جمله اهداف فرهنگ، استفاده در هنگام يادگيري زبان روسي با كمك معلم و يا بطور مستقل ذكر شده است.
ج) فرهنگ فارسي به روسي، مولف پروفسور ب.و.ميلر مصحح اي. ك. افچنيكوا، چاپ مسكو: اداره نشريات دولتي فرهنگهاي زبانهاي خارجي و ملي. چاپ اول 1950 شامل 28000 واژه، چاپ دوم 1953 تكميل و تصحيح فرهنگ شده شامل 35000 كلمه، چاپ سوم 1960، در 1 جلد و 668 صفحه (ميلر 1953).
اين فرهنگ نتيجه تكميل و تصحيح فرهنگ 28000 واژه اي چاپ سال 1950 توسط خود اين نويسنده مي باشد. در بازنگري آن واژه ها و اصطلاحات جديد سياسي، اجتماعي و فني آورده شده است. آوانويسي روسي يكنواخت و ضميمه دستور زبان فارسي توسط و.س. راستورگويوا نوشته شده است. در آخر فرهنگ، اسامي و نامهاي مناطق جغرافيايي گنجانده شده اند.
بنا به اذعان اُفچينكوا (ميلر 1953) در نگارش اكثر فرهنگهاي فارسي به روسي و از جمله در نگارش همين فرهنگ، از تجربيات فرهنگ 2 جلدي فارسي به روسي ميرزا عبدالله جعفراف (جعفراف 1927- 1914) استفاده شاياني شده است.
اين فرهنگ در مجموع نسبتاً قديمي محسوب مي شود و به همين سبب در حال حاضر چندان استفاده اي در مجامع علمي ـ آموزشي ندارد. واژه هاي فارسي با استفاده از حروف روسي آوانگاري شده، ولي مشخصات دستوري واژه در آن اصلاً آورده نشده است. عليرغم قدمت فرهنگ ضمائم آن در خصوص دستور زبان فارسي در مبحثهاي مختلف آوا شناسي، صرف و نحو هنوز هم مي تواند كاربرد آموزشي بسيار زيادي داشته باشد.
هـ) فرهنگ فارسي به روسي و روسي به فارسي اقتصادي و تجاري: مولف خالق حسينويچ كوراوغلي، قطع جيبي، چاپ مسكو: انتشارات ونشتورگ ايزدات، سال 1958، 596 صفحه و حدود 11000 واژه(كوراوغلي 1985).
اين فرهنگ شامل اصطلاحات بازرگاني، حقوق، حمل و نقل، مالي و بانكي است. در نگارش آن از مجلات و مطبوعات، سالنامه هاي تجاري و حسابرسيهاي بانكي ايراني و افغاني، اداره آمار ايران و نمونه هاي اسناد و مكاتبات در زمينه هاي تجاري و اقتصادي استفاده شده است. همچنين داراي ضميمه اي شامل اسامي مناطق جغرافيايي، اندازه هاي و مقياسها، و واحد پول كشورهاي
مي باشد.
توامنديهاي مولف در نگارش چنين فرهنگي با توجه به زمان چاپ اول آن بسيار بالا و در خور تحسين است. متأسفانه نمونه چنين فرهنگي در اين زمينه پس از آن و يا در تكميل آن صورت نگرفته است. بسيار بجاست تا در شرايط اجتماعي كنوني و نياز شديد جامعه علمي، در همين زمينه و حوزه هاي انجام گرفته فرهنگ مذكور تكميل و تصحيح گردد.
مؤلف اين اثر ايراني الاصل است كه در دانشگاه دولتي مسكو سالها به عنوان پروفسور و مدرس در گروه ادبيات روسي مشغول به تدريس بوده است. مشخصه ها و مولفه هاي كتاب حكايت از تسلط بالاي ايشان در فرهنگ نگاري تخصصي دارد.
جدول 1 به طور اجمالي جهت مقايسه بهتر اطلاعات فرهنگهاي فارسي به روسي كه تاكنون به چاپ رسيده اند ارائه شده است. توضيح آنكه به دليل عدم دسترسي به برخي از فرهنگها اطلاعات جدول، تكميل نشده است.



جدول 1: جدول مقايسه اي فرهنگهاي عمومي و تخصصي فارسي به روسي به ترتيب تقدم سال چاپ


عنوان فرهنگ نويسنده تعداد و سال چاپ، نوع قطع، محل چاپ



به روسي



به روسي ن.پ.ساوچنكو
س.د.اسميرنوف

و روسي به فارسي اقتصادي كوراوغلي مسكو
تجاري

ل. كيسليوا دوم: 1983
س. ساريچف، ك. سوم: 1985 مسكو
يريومينا، گ.گالموا
غ.علي اف، ل موراوييوا،
گ.كازلوف به تصحيح يوري
يوري روبينچيك

فارسي به روسي
و روسي به فارسي

م.ي.رادويلسكي،
آ.م. شويتوف


الف) فرهنگ روسي به فارسي، نويسندگان: اي.ك.اُفچينكوا، گ.آ. فروغيان، ش.م.بديع، به تصحيح: علي اسدالله يف و ل.س. پيسكوف، چاپ مسكو انتشارات ساوتسكايا اينسيكلوپديا، 1965، در 1 جلد، 1091 صفحه، صفحه، و شامل 36000 واژه (افچينكوا 1965).
در مقدمه فرهنگ، نويسندگان ضمن تقدير از زحمات ايرانيان در طي قرون گذشته در زمينه فرهنگ نگاري (افچنيكوا 1965 ص 5) از فرهنگ نگاران بزرگي چون دهخدا، محمد حسن برهان (برهان قاطع در 4 جلد) علي اكبر نفيسي (فرهنگ نفيسي)، حسن عميد(فرهنگ عميد) حبيب الله آموزگار(فرهنگ آموزگار) محمد علي خليلي و علي اصغر شميم(فرهنگ امير كبير)، سليمان حييم(فرهنگ جامع فارسي ـ انگليسي) و سعيد نفيسي (فرهنگ فرانسه به فارسي) نام برده و قدرداني مي نمايند. اين فرهنگ مي تواند به منظور استفاده و ترجمه روسي به فارسي متون ادبي ـ فرهنگي، سياسي ـ اجتماعي، علمي و همچنين نگارش فارسي متون پلي تكنيك، اقتصادي، فرهنگي و تاريخي و مطوبعات و راديو مي تواند مورد استفاده قرار گيرد.
علاوه بر موارد فوق، اين فرهنگ اصطلاحات و لغات ادبيات معاصر زبان روسي را نيز شامل
مي شود. واژه ها و اصطلاحات محاوره اي با علامت خاص مشخص شده اند. هدف فرهنگ در ارائه واژه هاي معادل به طور مستقيم و نه به صورت تشريحي و توضيحي مي باشد.
در نگارش اين فرهنگ هر چند با افزايش تعداد مولفين و نويسندگان كاستي ها برطرف گرديده است اما تا حدودي همگي آنها به اين نقطه نظر مشترك رسيده اند كه داده بعضي معادلات براي واژه ها نه تنها مشكل، بلكه در مواقعي غير ممكن است. در پيدا نمودن كلمات معادل از ديگر فرهنگهاي (روسي به فارسي)عليرغم نقصان در ارائه معادلات، فرهنگهاي تشريحي زبان فارسي و تجربيات آموزش زبان فارسي در كشور روسيه استفاده شده است. از ديگر موارد كاربرد آن يافتن واژه هاي معادل در ترجمه متون ادبي از روسي به فارسي مي باشد.
اين فرهنگ عليرغم قدمتش، موفق ترين و پر استقبالترين فرهنگ از نوع خود در حال حاضر در ايران محسوب مي شود. نواقصي نظير كمبود شغلهاي دو جنسي در زبان روسي (مثل دانشجو، معلم و....) و همچنين صفات مختلف و اسامي معني در آن ملاحظه مي گردد. به عنوان مثال مدخلهاي زير با معادل آنها در اين فرهنگ چنين آمده است:






ب) فرهنگ پليتيك روسي به فارسي: نويسنده ژ.م.ميرزا بگيان به تصحيح آ.م. شويتوف، چاپ مسكو: اداره نشريات زبان روسي، چاپ اول: 1973، چاپ دوم: 1984، شامل حدود 50000 واژه (ميرزابگيان 1984).
فرهنگ پليتيك مجموعه لغاتي از حوزه هاي مختلف علمي نظير: رياضيات، فيزيك، فيزيك هسته اي
الكترونيك، شيمي، نفت و استخراج نفت، صنايع و معدن و متالورژي، صنايع ماشين سازي، راه و ساختمان و تا حدودي اصطلاحات صنعت رنگ، عكس و سينما، صنايع چوب، مواد غذايي و صنايع سبك و سنگين مي باشد.
بنا به تصريح نويسنده در مقدمه، از جمله موارد نقصان فرهنگ، عدم وجود اصطلاحات فني در زمينه هاي كشتيراني و كشتي سازي، هواپيمايي و سيستم هدايت اتوماتيك مي باشد.
اين فرهنگ در نوع خود منحصر به فرد بوده و متأسفانه در طي 3 دهه اخير هيچ فرهنگ تخصصي ديگري در اين زمينه نگاشته نشده است.
بسيار بجاست تا با توجه به گستردگي علوم مختلف و گرايشهاي آن، فرهنگهاي تخصصي در رشته هاي فني خاصي كه در حال حاضر از اهميت بيشتري برخوردارند در نظر گرفته شده و كار تدوين آنها با استفاده و كمك از متخصصين آن رشته انجام گيرد.
ارائه جداولي به صورت ضميمه در خصوص واحدهاي اندازه گير و معادلات آن، جداول اختصاصي رشته هاي فني، علوم پايه، شيمي و.... قطعاً مي توانست به فرهنگ غناي بيشتري ببخشد.
ج) فرهنگ روسي به فارسي، مولف: س.د.كليفسوا، به تصحيح گ.آ.واسكانيان، چاپ مسكو: اداره نشريات زبان روسي، چاپ اول: 1975، چاپ سوم: 1984، شامل 11000 واژه (كليفسووا 1975)
اين فرهنگ به عنوان فرهنگي درسي براي فارسي زباناني در نظر گرفته شده كه با معلم يا مستقلاً، زبان روسي را مي آموزند؛ در حقيقت بعنوان كمك وسيله اي آموزشي در هنگام خواندن، نوشتن و حرف زدن به زبان ورسي منظور شده است. واژه هاي روسي فرهنگ بر حسب رايج بودن و كثرت استعمال و اهميت آنها در موضوعات گوناگون و نيز با در نظر گرفتن حدود و خصوصيت ارتباط معنوي و دستوري هر واژه با ساير زبانها، انتخاب شده است. مولف در تدوين فرهنگ از تجربه فرهنگهاي درسي به ساير زبانها از جمله فرهنگ درسي روسي به انگليسي تاليف لاييدوسا و شوتسووا (1962) و فرهنگ بسامدي زبان ادبي روسي معاصر تاليف شتيفلد (1963) استفاده كرده است
علاوه بر واژه هاي ادبي زبان روسي، تعداد معيني واژه كه در گفتگوي عادي روزانه كاربرد فراواني دارد، نيز در فرهنگ درج شده است. با در نظر گرفتن اهميت روز افزون اصطلاحات علمي و فني، برخي از اصطلاحات اين حوزه ها كه مورد استفاده عمومي دارد در فرهنگ گنجانده شده؛ همچنين يك رشته واژه هاي نو كه در زبان روسي در آن زمان متداول و تثبيت شده؛ و نيز واژه هاي مخصوص فارسي توجه لازم مبذول گرديده است. در موارد لزوم با توضيح خصوصيات نحوي واژه و معاني مختلف آنها مثالهايي آورده شده است و به جنبه هاي صدا شناسي، آوا شناسي و دستوري
واژه ها توجه خاصي شده است.
طرز تلفظ هر واژه به وسيله حروف الفباي لاتيني نشان داده شده و روي كليه واژه هاي روسي، چه اصل واژه و چه اشكال تغيير يافته دستوري آن، علامت تكيه گذارده شده است. كليه توضيحات و علامت هاي اختصاري مربوط به دستور زبان و سبك و علامت هاي ويژه ديگر، همه به زبان فارسي است. در پايان فرهنگ، چند ضميمه حاوي اطلاعات كلي درباره صدا شناسي زبان ورسي و نيز چند جدول نمونه صرف اسامي، صفات و توضيحات مربوطه دستوري، تكيه در كلمه ها و نمونه صرف ضماير، افعال و...افزوده شده است.


هـ) فرهنگ روسي ـ فارسي، نويسنده گ.آ.واسكانيان چاپ مسكو، 1986، شامل حدود 30000 واژه (واسكانيان 1986).
هدف اصلي تدوين اين فرهنگ، بهره گيري روسي زبانان ذكر شده است كه از آن مي توان در ترجمه متون ادبي، فني، اقتصادي و فرهنگي و همچنين واژه هاي معاصر و پركاربرد علمي ـ اجتماعي بهره جست (واسكانيان 1986 صص 5- 8). واژه هاي معاصر و پركاربرد علمي ـ تخصصي جديد زبان روسي در آن مد نظر گرفته شده و كلمات كم كاربرد وار نشده اند.
با توجه به تقارن نگارش اين فرهنگ و وقوع انقلاب اسلامي در ايران، اين امر در معادل يابي كلمات جديد مد نظر گرفته شده است. اين فرهنگ داراي ضمائم اسامي مناطق جغرافيايي، كلمات اختصاري پركاربرد روسي و افعال بيقاعده زبان فارسي با ريشه آنها و همچنين قواعد آوانگاري حروف روسي است. تمايز بارز و آشكار اين فرهنگ با فرهنگ قبلي افچنيكوا، در طرز نگارش و تدوين آن است. در اين فرهنگ تمامي كلمات هم ريشه (كلمه اصلي با مشتقات آن نظير اسم، صفت، فعل و ...) تحت عنوان كلمه اصلي آورده شده است و علاوه بر استفاده از آن به عنوان يك فرهنگ، تا حدودي از لحاظ آموزشي نيز مي توان از آن بهره گرفت.
براي پيدا كردن واژه مورد نظر در اين فرهنگ، اطلاع و آگاهي از شيوه واژه سازي و علم لغت شناسي روسي ظاهراً ضروري است كه اين تعداد افراد مراجعه كننده بدان را محدود مي سازد.

و) فرهنگ روسي ـ فارسي، ترجمه و تدوين: زيبا اجتهد، تهران، چاپ اول 1378، (اجتهد 1378).
در پيشگفتار 7 صفحه اي (اجتهد 1378 صص 5- 12) توضيحات مختصر در مورد اصوات و حروف زبان روسي و ساختار فرهنگ داده شده است. حجم لغات د رحدود 5000 واژه و در آخر در 35 صفحه جداول صرف اسم، صفت، عدد، ضمير و افعال زبان روسي آورده شده است. كلمات روسي با استفاده از حروف روسي آوانويسي شده و مشخصات دستوري كلمه روسي داده شده است.
از لحاظ تهيه و تدوين اين اولين فرهنگ دو زبانه است كه تمامي مراحل تهيه و چاپ آن نيز توسط يك فرد ايراني صورت گرفته است. متأسفانه در اين فرهنگ ذكري از تعداد دقيق واژه ها، منابع اصلي استفاده شده و نحوۀ استفاده از فرهنگ نشده است. اشكالات ترجمه اي و معنايي در ارائه واژه هاي معادل مشاهده مي شود كه اين امر مي توانست با استفاده از نظريات اهل فن و اساتيد مربوطه تا حدودي مرتفع شود و بر كيفيت كار بيفزايد.
ز) فرهنگ اصطلاحات اقتصاد خارجي روسي به انگليسي و به فارسي، مولف حبيب حنيفه اوقلي نجف اف، چاپ مسكو: انتشارات آفينا، چاپ اول سال 2000، در 64 صفحه و شامل حدود 35000 اصطلاح( نجف اف 2000).
اين فرهنگ در نوع خود اولين 3 زبانه، محسوب مي شود و در برگيرنده اصطلاحات حوزه هاي مختلف اقتصادي، تجارت خارجي، بازرگاني، بانكداري، بيمه، آمار اقتصادي، حسابداري، پول، گمرك، مالي، حمل و نقل و حقوق مي باشد. هدف فرهنگ مزبور كمك به متخصصين و مترجمين در پيدا نمودن واژه هاي معادل در اسناد و مكاتبات و منابع اقتصادي ذكر شده است.
اصطلاحات تجارت خارجي، حمل و نقل، اساسنامه هاي اجتماعي، دستورالعمل، تهرفهها، مقالات مختلف روزنامه ها و مجلات، اصطلاحات عاميانه تجار و بازرگانان، از جمله مواد استفاده شده در تهيه اين فرهنگ محسوب مي شوند.
علاوه بر ارائه واژه هاي معادل و در صورت نياز، مشخصات و حوزه كاربرد آن واژه ها داده شده است. از نكات قابل تامل آن مي توان به ارائه واژه هاي معادل فارسي ـ عربي اشاره نمود. مثلاً كلمات بيع و شراء ـ خريد و فروش ـ بازرگاني، محموله ـ كالا همزمان داده شده است كه اين امر ميزان تسلط نويسنده به زبانهاي عربي و فارسي حكايت مي نمايد.
اين فرهنگ به همت و پشتيباني مالي سفارت جمهوري اسلامي ايران در مسكو به چاپ رسيده است كه به دليلي شرايط خاص و اوضاع جاري كشور روسيه فدراتيو، بايستي بدين امر ارزش بيشتري قائل شد.
جدول 2 به طور اجمالي جهت مقايسه بهتر اطلاعات فرهنگهاي روسي به فارسي كه تاكنون، به چاپ رسيده اند آورده شده است.


جدول مقايسه‌اي فرهنگهاي عمومي و تخصصي روسي به فارسي به ترتيب تقدم سال چاپ





عنوان فرهنگ نويسنده تعداد و سال چاپ، نوع، قطع،
محل چاپ




و روسي به فارسي اقتصادي كوراوغلي دوم: 1973
و تجارتي جيبي، مسكو

به فارسي خ. جلال، اي.ك.افچنيكو 1959 مسكو

گ.آ.فروغيان
ش.م.بديع

به روسي و روسي به فارسي

روسي ـ فارسي

به فارسي دوم: 1984 مسكو

به فارسي چاپ سوم: 1984 مسكو


فارسي

اقتصاد خارجي روسي اوقلي نجف اف
به انگليسي و فارسي

نتيجه گيري
در جمع بندي نهايي و با نگاهي دوباره به جدول شماره 1 و 2 مي توان اذعان داشت:











مي توان نتيجه موفقيت آن فرهنگ دانست. بررسي و تجزيه و تحليل فرهنگها توسط اساتيد فن در ادوار كختلف، موضوعي است بسيار مهم كه بر كيفيت كار مي افزايد و از همين رو نبايد از آن غافل گرديد.
------------------
*استاد دانشگاه تربيت مدرس 2. فرهنگ فارسي به روسي ميرزا عبدالله جعفراف ج 1: 1914 ج 2: 1927 مسكو 3. فرهنگ كوچك زبانشناسي فارسي ل.س.پيسكوف 1949 مسكو 5- فرهنگ كوچك نظامي فارسي ل.س.پيسكوف 1954 مسكو 8- فرهنگ نظامي گ.گ.علي اف 1972 مسكو 9- فرهنگ فارسي به روسي گ.آ.واسكانيان دوم: 1987 جيبي مسكو 2- فرهنگ روسي به فارسي ر.آ.گالونف 1937- 1936 مسكو 3- فرهنگ فارسي به روسي خالق گوسينويچ اول: 1957 4- فرهنگ كوچك روسي ش. بادي، ف.حبيب، 5- فرهنگ روسي به فارسي اي.ك.افچينكوا 1965 مسكو 6- فرهنگ نظامي و فارسي گ.گ.علي اف 1972 مسكو 7- فرهنگ لغات فني و علمي علي مختارزاده 1352(1973) تهران 8- فرهنگ پليتكنيك روسي ژ.م ميرزابگيان جاپ اول: 1973 9- فرهنگ آموزشي روسي س.د. كليفسووا چاپ اول: 1975 11- فرهنگ روسي ـ زيبا اجتهد (1999) 1378 تهران 12- فرهنگ اصطلاحات حبيب حنيفه 2000 مسكو  تمامي فرهنگهاي فارسي به روسي در كشور شوروي سابق و در مسكو نگاشته شده و به چاپ رسيده اند. از ميان آنها هيچ فرهنگي در ايران نگاشته نشده و فرهنگهاي شماره 6 و 7 و 9 در جدول شماره 1 در ايران به دفعات (افست) و به چاپ رسيده اند.  نه تنها در زمينه فرهنگ نگاري بلكه در بسياري از علوم ديگر ايرانيان همواره جزء پيشقراولان محسوب مي شوند و نام ايران و ايراني به خوبي مي درخشد. در مجموع ايرانيان اكثر اوقات و در بسياري از علوم و زمينه ها شروع كنندگان خوبي وبده اند ولي ادامه دهندگان خوبي نبوده اند كه اميد است به اين مهم توجه خاصي مبذول شود.  چنانچه از اسامي مولفين و مصححين بارز و آشكار است در تهيه و تدوين بسياري از فرهنگهاي دو زبانه، ايرانيان و فارسي زبانان سهم و نقش بسزايي داشت هاند كه متأسفانه به دليل شرايط زماني و مكاني آن دوران، نتيجه زحمات محققين، دانشمندان، نويسندگان ايراني كه به صورت مشترك يا ديگر افراد انجام شده است، به نام كشور ايران به ثبت نرسيده است. اميد مي رود در هر صورت با تغيير و تحولات كنوني جهان و پس از فروپاشي شوروي سابق و با در نظر گرفتن ارتباطات ما با كشورهاي روس زبان در امر مهم فرهنگ نگاري دو زبانه كه مي تواند به عنوان مقدمه و گام اوليه ورود و بهره گيري از هر علم و تخصصي در جهان محسوب گردد، توسط محققين، اساتيد و دانشمندان محترم گامهاي مثبت و بايسته اي برداشته شود. 4-فرهنگ فارسي به روسي ب.و. ميلر اول: 1950 دوم: 1953مسكو 6- فرهنگ فارسي به روسي خالق حسينويچ اول: 1957 دوم: 1973 جيبي 2. فرهنگهاي معاصر پُركاربرد دو زبانه روسي به فارسي 10- فرهنگ روسي ـ فارسي گ.آ. واسكانيان 1986 مسكو  يكي از نكات مهم در مورد فرهنگهاي فارسي به روسي، استفاده و استقبال اندك زبان آموزان از اينگونه فرهنگهاست. اين فرهنگها مي توانند در حين آموزش مورد استفاده قرار گيرند. اين ضعف تا حدودي مي تواند از طريق راهنمايي بيشتر اساتيد زبان روسي در هنگام آموزش برطرف گردد.  هم اكنون با توجه به حجم بسيار گستردۀ روابط تجاري، اقتصادي، سياسي، فرهنگي و....ايران با كشورهاي روس زبانا، جامعه ما به فرهنگهاي موضوعي و تخصصي نظير فرهنگهاي موضوعي مختلف در رشته هاي علوم پايه، الهيات، زبانشناسي و...نيازمند است.  در مجموع ارائه مشخصات فرهنگ موفق بسيار دشوار است و نمي توان كليشه اي كلي براي نگارش تمامي فرهنگها ارائه نمود. چرا كه در هر فرهنگ در جاي خود از طرفي داراي كمبودها و از طرف ديگر داراي نقاط قوت مي باشد. ضمناً اهداف نويسنده و يا نويسندگان فرهنگها را نيز نبايستي از نظر دور داشت. اما در هر صورت درجه استقبال جامعه علمي ـ آموزشي كشور را معمولاً  تقريباً يك قرن از چاپ اولين فرهنگ عمومي دو زبانه روسي مي گذرد و اين در حالي است كه از 20 سال پيش يعني چاپ آخرين فرهنگ متآسفانه فقط يك فرهنگ جديد عمومي روسي نگاشته شده است (بند 10 از جدول شماره 2) و اين خود گوياي نياز جدي جامعه علمي ما، عاي الخصوص به فرهنگهاي عمومي دو زبانه در عصر حاضر مي باشد.  با توجه به جدول شماره 1 و توضيحات آن در بين فرهنگهاي فارسي به روسي، دقيقاً فرهنگهاي شماره 6،7 و 9 كه هم اكنون نيز مورد استفاده قرار مي گيرند در رديف فرهنگهاي موفق محسوب مي گردند و تنها فرهنگ شماره 8 در ايران شايد به دليل تخصصي بودن و استفاده كم آن مورد استقبال كمتري قرار گرفته است. 7- فرهنگ فارسي به روسي م.عثمانوف، ج.دري اول: 1970  در بين فرهنگهاي روسي به فارسي نيز به جز بندهاي 7 و 11 (جدول شماره 2) بقيه در مسكو نگاشته شده و به چاپ رسيده اند و از ميان آنها فرهنگهاي 5،7 و 9 در ايران به دفعات افست و به چاپ رسيده اند.  از ميان فرهنگهاي روسي به فارسي (جدول شماره 3، 5، 8، 9 و 10) جزء فرهنگهاي موفق، كه استقبال زيادي نيز از آنان صورت گرفته است، محسوب مي گردند و فرهنگهاي شمارة 11 و 12 به دليل اينكه تازگي به چاپ رسيده اند هنوز در جامعه ما ناشناخته هستند.  درست است كه معمولاً هر فرهنگ نويسي اهداف مشخي را مي تواند از نگارش ارائه و دنبال نمايد ولي تمامي فرهنگهاي دو زبانه منتشره در خارج از ايران، با اين پيش فرض تأليف شده اند كه اشخاص روس زبان از آن استفاده نمايند. به عنوان مثال در فرهنگهاي فارسي به روسي، جهت استفاده فارسي زبانان، كلمات روسي مي بايستي آوانويسي مي شدند و نه كلمات فارسي. 1. فرهنگ بزرگ فارسي ـ عربي ـ روسي اي. د. دياگلو 1910 تاشكند 1- فرهنگ روسي به فارسي آ.ف.خشاب 1906 سنت پترزبورگ